ރާއްޖޭގެ ނޫވިލު އުޑުމަތި ފެންނަނީ އަޅިކުލައިގެ ފުސްކަމެއްގެ ތެރޭގަ އެވެ. ދުރު ފެންނަ މިންވަރު (ވިޒިބިލިޓީ) ވަނީ ދަށްވެފަ އެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި މޫސުމީ ބަދަލެއް ނޫނެވެ. މިއީ ސިއްހީ ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ. ފަހަކަށް އައިސް ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ވެސް މި ދުވަސްވަރު، ހާއްސަކޮށް ޑިސެމްބަރުން ފެށިގެން މާޗު މަހާ ހަމައަށް ރާއްޖެއަށް މި ކުރިމަތި ވަނީ "ޓްރާންސް ބައުންޑަރީ ހޭޒް" ނުވަތަ ސަރަހައްދީ ގައުމުތަކުން އަންނަ ވައިގެ ތަޣައްޔަރުވުމުގެ މައްސަލަ އެވެ. މިއީ ކީއްވެ ދިމާވާ ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ އަދި މިކަމުން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރެވޭނީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟

ސާފުވައިގެ ބަދަލުގައި ފެންނަނީ ފުސްކަމެއް: މިއީ ކީއްވެ؟

މި ދުވަސްވަރު ރާއްޖޭގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް، ޚާއްޞަކޮށް އުތުރާއި މެދުތެރޭގެ އަތޮޅުތަކަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވައި ނުސާފުވުމުގެ އަސަރު ކޮށްފަ އެވެ. މޫސުމާ ބެހޭ ގައުމީ އިދާރާ (މެޓް އޮފީސް) އާއި ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީ (އެޗްޕީއޭ) އިން ބުނިގޮތުގައި، ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި ވައިގެ ކޮލިޓީ ހުރީ ސިއްހަތަށް ނުރައްކާވާ މިންވަރެއްގަ އެވެ. މިއީ އާދައިގެ "މައްސަލައެއް" ނޫނެވެ. މިއީ ވައިގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ކުދިކުދި ޕާޓިކަލްސް ނުވަތަ ޕީއެމް 2.5 (PM2.5) ގެ މިންވަރު މަތިވުމުން އުފެދޭ ފުސްކަމެކެވެ. މި ފުސްކަމުގެ ސަބަބުން ދުރު ފެންނަ މިންވަރު ބައެއް ފަހަރު ދެ ކިލޯމީޓަރަށް ވުރެ ވެސް ދަށަށް ދެ އެވެ.

ވައި ނުސާފުވާ މައިގަނޑު ސަބަބުތައް

ރާއްޖެއަށް މި މައްސަލަ ކުރިމަތި ވަނީ މައިގަނޑު ދެ ސަބަބަކާ ހުރެ އެވެ. އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ އިރުވައި މޫސުމުގެ ވައި ހުންނަ ގޮތެވެ.

ސަރަހައްދީ ދުން:

އިރުވައި މޫސުމުގައި ވައި ޖެހެނީ އިރުއުތުރުންނެވެ. މާނައަކީ އިންޑިއާ، ޕާކިސްތާން އަދި ޗައިނާ ފަދަ ގައުމުތަކުގެ މަތިން ވައި ދަތުރުކޮށްފައި ރާއްޖެއާ ހަމައަށް އައުމެވެ. މި ގައުމުތަކުގެ ފެކްޓަރީތަކުންނާއި، ދަނޑުބިންތަކުގައި ރޯކުރާ އަލިފާނާއި، އުޅަނދުފަހަރުން ބޭރުވާ ދުން، ވައިގެ ތެރޭގައި ހަރުލައި، "އެޓްމޮސްފެރިކް ބްރައުން ކްލައުޑް" ގެ ގޮތުގައި ރާއްޖެއާ ހަމައަށް ފޯރަ އެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ ވައި ނުސާފުވުމުގެ 70 އިންސައްތަ ހިއްސާކުރަނީ މިގޮތަށް ބޭރުން އަންނަ ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަމެވެ.

ރާއްޖޭގެ އެތެރޭގެ ސަބަބުތައް:

ބާކީ 30 އިންސައްތަ ހިއްސާކުރަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ އަމަލުތަކެވެ. މާލެ ސަރަހައްދުގައި އުޅަނދުފަހަރު ގިނަވުމާއި، ކޮންސްޓްރަކްޝަން މަސައްކަތްތަކުން އުފެދޭ ހިރަފުހާއި، ކުނި އެންދުމަކީ ވައި ނުސާފުވުމަށް މެދުވެރިވާ އެތެރޭގެ ސަބަބުތަކެވެ.

ސިއްހަތަށް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެއް

ވައި ނުސާފުވުމަކީ ހަމައެކަނި ތިމާވެށީގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ ސީދާ ސިއްހީ ކާރިސާއެކެވެ. ވައިގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ކުދި ޕާޓިކަލްސް (PM2.5) އަކީ ލޮލަށް ނުފެންނަހާ ކުދި އެއްޗެހި ކަމުން، ނޭވާލުމުގެ ތެރެއިން ފުއްޕާމޭގެ އެންމެ ފުނަށް އަދި ލޭގެ ތެރެއަށް ވެސް ވަދެގެންދެ އެވެ.

މިކަމުގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތައް ކަމަށްވާ ނޭވާހިއްލުމާއި، ކެއްސުން އަދި އަރިދަފުސް ރޯގާ އިތުރުވެ އެވެ. އެޗްޕީއޭއިން އިންޒާރު ދީފައިވާ ގޮތުގައި ކުޑަކުދިން، މާބަނޑު މީހުން، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން އަދި ހިތާއި ފުއްޕާމޭގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް މިކަމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑެވެ. ދިގު މުއްދަތަކަށް މިފަދަ ނުސާފު ވައިގައި އުޅުމަކީ ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރާއި ހިތުގެ ބަލިތައް ޖެހުމަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ.

ހައްލަކީ ސަރަހައްދީ އެއްބާރުލުން

މި މައްސަލައަކީ ރާއްޖެއަށް އެކަނި ހައްލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ މައްސަލައިގެ އަސްލު އުފެދެނީ ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުން ބޭރުން ކަމަށްވާތީ އެވެ. އެހެންކަމުން، ސާކް ސަރަހައްދުގެ ގައުމުތަކާއި ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖަމިއްޔާތަކާ ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުން މުހިންމެވެ. "މާލެ ޑެކްލަރޭޝަން" ފަދަ މުއާހަދާތަކުގެ ދަށުން ސަރަހައްދީ ވައި ނުސާފުވުން ކުޑަކުރުމަށް ވަކާލާތު ކުރުމަކީ ރާއްޖޭގެ ދައުރެކެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ރާއްޖޭގައި ވައިގެ ފެންވަރު ބަލާނެ ޒަމާނީ ނިޒާމުތައް (Air Quality Monitoring Systems) އިތުރަށް ހަރުދަނާކޮށް، ރައްޔިތުންނަށް ވަގުތުން ވަގުތަށް މައުލޫމާތު ލިބޭނެ ގޮތް ހެދުމަކީ ވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިހާރު ވެސް ބައެއް އެޕްލިކޭޝަންތައް މެދުވެރިކޮށް މި މައުލޫމާތު ބެލޭނެ އިންތިޒާމު ހުރެ އެވެ.

އިންތިޒާރު ކުރެވެނީ ސާފު އުޑަކަށް

ސަރަހައްދީ ފެންވަރުގައި ހައްލު ހޯދަންޖެހޭ ކަމެއް ނަމަވެސް، ފަރުދީ ޒިންމާއެއް ވެސް އެބައޮތެވެ. ކުނި އެންދުން ހުއްޓާލުމާއި، އުޅަނދުފަހަރުގެ ދުން ބޭރުވާ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަންކަމެވެ. އަދި ވައި ނުސާފު ދުވަސްތަކުގައި މާސްކް އެޅުމާއި، ބޭރުގައި އުޅޭ ވަގުތު މަދުކުރުމަކީ ސިއްހަތު ރައްކާތެރިކުރުމަށް އެޅިދާނެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. އުންމީދަކީ، ގުޅިގެން ކުރެވޭ މަސައްކަތުން، ރާއްޖޭގެ ޖައްވު އަނެއްކާ ވެސް ސާފުވެ، ފުސްކަން ފިލައިގެން ދިއުމެވެ.